2015 was geen goed jaar voor de handel: de winstmarges zijn gedaald tot de helft van tien jaar geleden en de leegstand in de winkelstraten wordt een echt probleem. Toch zijn er toch ook lichtpuntjes: zo is de tewerkstelling gestegen.
Halvering winstgevendheid in tien jaar
Comeos berekende dat de winstmarge (brutowinst op omzet) over alle retailsectoren heen in 2015 daalde tot 1,53%. Het jaar voordien was dat nog 1,97%, in 2009 nog 2,97% en in 2007 zelfs nog 3,32%. Toch is dit niet het laagste peil ooit: in het rampjaar 2013, toen de verkoop zowel in volume als in waarde achteruit ging, bedroeg de gemiddelde marge maar 1,11%. Een uitsplitsing over de diverse retailsectoren heeft de organisatie niet voorhanden.
De algemene conjunctuur voor de retail was nochtans aanvaardbaar: het beschikbare inkomen van de consument was 0,9% gegroeid en het vertrouwen trok aan. Uiteindelijk zorgde dat ervoor dat consumenten iets meer uitgaven: in voeding stegen de verkopen in volume met 0,6% , in waarde was dat met 1,9%. In niet-voeding was er een stijging in volume met 2,3% en in waarde met 1,9%, wat wijst op een daling van het prijspeil.
Hard discount daalt voor het eerst
Opmerkelijk was daarbij dat de grootste twee winkelformules het beter deden dan in 2014. De middelgrote winkels en franchisezaken boekten een vooruitgang van hun omzet met 3,9%, de grote geïntegreerde winkels zagen hun verkoopcijfer 1,1% aandikken.
Minder vlot verging het de kleine winkels en de nabijheidszaken, die hun koek 2,9% zagen krimpen, en de hard discount, die tegen een daling met 1,1% aankeek. Het was overigens de eerste keer dat die laatste categorie er niet op vooruitging. Dat kwam onder meer omdat Aldi geen nieuwe winkels opende en Lidl heel wat verbouwingswerken deed. Bovendien wogen de hogere taksen op alcoholische dranken en de duurdere zuivelproducten zwaarder door op de aankoopbeslissingen van de consument in dit segment.
“Maar we koppelen hier geen definitieve conclusies aan”, zei gedelegeerd bestuurder Dominique Michel van Comeos bij de voorstelling van het jaarverslag over 2015 van zijn organisatie. “Enkele jaren geleden voorspelde men de dood van de grote oppervlakten en ze zijn nu gestegen.”
Huismerken floreren, online boomt
Ook opvallend blijft de verdere opmars van de huismerken: hun aandeel in het totale verkoopcijfer is gestegen van 30,4% in 2005 over 35,3% in 2014 naar 36,1% vorig jaar. Hun prijs lag gemiddeld 88% onder die van de A-merken.
Een andere constante is de opmars van het online winkelen: het aantal transacties nam vorig jaar zelfs met 20% toe. In november en december 2015 bedroeg de toename tegenover het jaar voordien zelfs 25%. De terreurdreiging hielp daarbij een handje.
In totaal kochten de Belgische consumenten vorig jaar voor 6,46 miljard euro in webwinkels, liefst 15% meer dan in 2014. Een kleine helft van dat bedrag (46,8%) van dat bedrag werd evenwel besteed op buitenlandse sites. “Wat ons 10.000 arbeidsplaatsen kost”, stelt Michel. “De trend lijkt bovendien niet te stoppen. Drie jaar geleden werd nog maar 34% in het buitenland besteld. We hopen nu dat de nieuwe regeringsmaatregelen iets gaan uithalen.”
“Die verschuiving zorgt er vaak voor dat retailers nu zowel moeten investeren in zowel offline als in online, terwijl hun globale omzet niet noemenswaardig stijgt. Ook dat zet druk op de marges”, aldus nog Michel.
Leegstand wordt maatschappelijk probleem
Het succes van het online winkelen zorgt er intussen wel mee voor dat heel wat winkels in de stedelijke centra het moeilijk hebben. Daarbij komt nog dat de verkooppunten steeds lastiger met de auto bereikbaar worden voor zowel consumenten als leveranciers. En voorts verhuizen heel wat bedrijven en overheden zelf naar de periferie.
“Dat geeft aanleiding tot een stadsvlucht. De handelaars kunnen daarbij niet anders dan de consument volgen. Het gevolg is wel dat nu al 9,4% van alle handelszaken leeg staat, tegenover 9,1% in 2014. 7,8% van de winkeloppervlakte blijft daarbij ongebruikt. Het wordt een maatschappelijk probleem”, aldus Michel. Om daar iets aan te doen, zegt Comeos aan een plan te werken.
Toch is het niet al kommer en kwel in de handel. Het in de hand houden van de loonkosten zorgde ervoor dat het aantal jobs in de sector weer is gestegen. Er werden iets minder dan 3.000 vacatures geteld, het hoogste aantal sinds 2011. De pieken lagen weinig verrassend in juni/juli en rond de eindejaarperiode.
