Gezondheidstaks op voeding werkt – maar niet echt

Werkt een taks op ongezonde voeding? In Mexico wel, blijkt uit een recente wetenschappelijke studie. Al kan men zich de vraag stellen of de gemeten impact een wezenlijk verschil maakt. 

Overgewicht

In januari 2014 voerde Mexico een frisdranktaks in van 1 peso per liter (ongeveer 10%) en een gezondheidstaks van 8% op calorierijke voeding (producten met een energiedensiteit van meer dan 275 kcal/100g, waaronder snoepgoed, snacks, ijs, ontbijtgranen, koekjes, sauzen en bereide maaltijden). Met reden: in Mexico kampt 70% van de volwassenen en 33% van de kinderen met overgewicht. 

Maar haalt zo’n taks iets uit? Onderzoekers van het Mexican National Institute of Public Health en van de University of North Carolina analyseerden de Nielsencijfers tussen januari 2012 en december 2014. De resultaten werden deze zomer gepubliceerd in PLoS Medicine. 

Significante daling

De onderzoekers zagen dat het verkoopvolume van de getaxeerde producten in 2014 daalde met 25g per capita per maand, of 5,1%. Voor niet-getaxeerde producten zag men geen significante wijzigingen. Bovendien: in huishoudens met lage inkomens bedroeg de daling voor ongezonde voeding wel 10,2%. In de middengroepen was dat 5,8% terwijl het aankoopgedrag niet veranderde bij de hoge inkomensgroepen. 

De studie bevestigt dus dat een relatief bescheiden gezondheidstaks op korte termijn een significant effect heeft op het aankoopgedrag. Vooral kwetsbare gezinnen kopen minder junkfood. Maar of die verandering ook de volksgezondheid ten goede komt, werd niet onderzocht. De gemeten daling vertegenwoordigt uiteindelijk slechts 70 tot 110 kcal per persoon per maand, wat zeer beperkt is. 

Bovendien werd de verkoop in alternatieve, vaak goedkopere kanalen (zoals straatventers) niet meegenomen in de telling – misschien hebben de Mexicanen gewoon hun snacks elders gekocht? Zowel voor- als tegenstanders van een gezondheidstaks vinden in deze studie dan ook munitie. 

En elders? 

In België bleek de invoering van een suikertaks nauwelijks effect te hebben op het koopgedrag – tenzij dan op grensaankopen. Toch overwegen steeds meer landen de invoering van een taks op ongezonde voeding. In het VK gaat een frisdranktaks van start in 2018, besliste de regering er. Een blikje cola zou tien cent duurder worden. Tot grote vreugde van televisiekok Jamie Oliver, die al langer een kruistocht voert voor gezonde voeding. 

Frankrijk heeft een frisdranktaks ingevoerd van 7 eurocent per liter en voorziet een verhoging in 2017. Finland beperkt zich niet tot een louter frisdranktaks (22 eurocent per liter), de heffing geldt evengoed voor snoep en ijs. Ook Hongarije en Roemenië kennen een gezondheidstaks. In Denemarken bleek een vet- en suikertaks geen succes en werd hij weer afgevoerd. In de VS werd Philadelphia de eerste stad die een frisdranktaks invoerde. 

En sinds vorige maand kent de Indiase staat Kerala een vettaks van 14,5% op ongezonde snacks als hamburgers, donuts en pizza’s. De overheid viseert hiermee vooral ketens als McDonald’s, Burger King, Domino’s en KFC. Indiërs blijken massaal over te schakelen van hun traditionele eetpatronen naar ongezonde Westerse fastfood.